Aşı Takvimi

Aşı Takvimi Nedir?

Bebeğinizin doğduğu andan okul çağına kadar geçirdiği her ay, bağışıklık sisteminin belirli hastalıklara karşı güçlendirildiği bir dönemdir. Aşı takvimi, bu korumanın hangi ayda, hangi sırayla ve hangi aşılarla sağlanacağını gösteren bir yol haritasıdır. T.C. Sağlık Bakanlığı Genişletilmiş Bağışıklama Programı (GBP) kapsamında belirlenen bu takvim, yıllar içinde bilimsel gelişmelere göre güncellenir; bu sayfada güncel takvimi, dönemsel açıklamaları ve ailelerin en çok merak ettiği soruları bulabilirsiniz.

Aşı Takvimi Neden Önemlidir?

Aşılar, bağışıklık sistemine gerçek hastalığı geçirmeden, hastalık etkenini "tanımayı" öğretir. Vücuda verilen zayıflatılmış veya etkisizleştirilmiş antijenler sayesinde bağışıklık sistemi antikor üretir ve bir "hafıza" oluşturur; bebeğiniz ileride gerçek mikropla karşılaştığında vücudu çok daha hızlı ve güçlü tepki verir. Bu sayede difteri, boğmaca, tetanoz, çocuk felci, kızamık gibi ağır seyredebilen ve bebeklerde ciddi komplikasyonlara yol açabilen hastalıklardan korunma sağlanır.

Aşı takvimine uyumun bir başka önemli sonucu "toplum bağışıklığı"dır (sürü bağışıklığı): toplumun büyük bir kısmı aşılandığında, henüz aşı olamayan yenidoğanlar, bağışıklık sistemi baskılanmış çocuklar ve hamileler de dolaylı olarak korunur. Türkiye, bu programın uygulanması sayesinde önemli halk sağlığı kazanımları elde etmiştir: 1998'den bu yana yerli çocuk felci (polio) vakası görülmemiş ve ülke 2002 yılında "poliodan arındırılmış bölge" sertifikası almıştır.

Takvime uyumun kesintiye uğraması, uzun süredir görülmeyen hastalıkların yeniden gündeme gelmesine yol açabilir. Bu nedenle her doz, yalnızca bireysel değil toplumsal bir koruma sağlar.

Doğumda Yapılan Aşılar

Bebeğiniz doğduktan sonraki ilk 24 saat içinde Hepatit B aşısının ilk dozu uygulanır. Hepatit B, karaciğeri etkileyen ve tedavi edilmezse kronikleşebilen bir virüs enfeksiyonudur; doğumda yapılan bu ilk doz, anneden bebeğe geçiş riskini en aza indirmeyi hedefler. BCG (tüberküloz/verem) aşısı da bu dönemde ya da izleyen haftalarda, aile hekiminin yönlendirmesiyle uygulanır. BCG'nin uygulandığı bölgede birkaç hafta içinde küçük bir kızarıklık ve ardından iyileşen bir iz oluşması beklenen bir durumdur.

2. Ayda Yapılan Aşılar

2. ayda bebeğinize genellikle kombine (karma) bir aşı uygulanır. Bu karma aşı; difteri, boğmaca, tetanoz, çocuk felci ve Hib (Haemophilus influenzae tip b) etkenlerine karşı tek bir enjeksiyonda koruma sağlar ve bazı uygulamalarda Hepatit B bileşeni de bu karmaya dahil edilir. Aynı ziyarette konjuge pnömokok aşısının (KPA) ilk dozu da yapılır; bu aşı zatürre, menenjit ve kan dolaşımı enfeksiyonlarına yol açabilen pnömokok bakterisine karşı koruma sağlar. Bu dönemde ailelerin isteğine bağlı olarak (ulusal takvimde yer almayan) rotavirüs aşısı da gündeme gelebilir; bu aşının ilk dozunun bebeğin 12 haftalık olmasından önce yapılması önerilir, bu nedenle planlama açısından zamanlaması önemlidir.

4. Ayda Yapılan Aşılar

4. ayda, 2. ayda başlanan karma aşının (difteri-boğmaca-tetanoz-polio-Hib) ikinci dozu ve pnömokok aşısının ikinci dozu uygulanır. Bu tekrar dozları, ilk dozla oluşturulan bağışıklık yanıtını güçlendirmeyi ve kalıcı hale getirmeyi amaçlar.

6. Ayda Yapılan Aşılar

6. ayda karma aşının üçüncü dozu tamamlanır ve uygulamaya göre Hepatit B aşısının üçüncü (bazı takvimlerde ikinci) dozu bu dönemde ya da yakın bir tarihte yapılır. Bu dozlarla birlikte bebeğinizin difteri, boğmaca, tetanoz, çocuk felci, Hib ve Hepatit B'ye karşı temel bağışıklama serisi byük ölçüde tamamlanmış olur.

12-24. Ayda Yapılan Aşılar

1 yaşından itibaren takvime yeni aşılar eklenir. 12. ayda KKK (kızamık, kızamıkçık, kabakulak) aşısının ilk dozu ve pnömokok aşısının pekiştirme (rapel) dozu uygulanır; bazı programlarda bu dönemde Hepatit A aşısının ilk dozuna ve suçiçeği aşısına da yer verilir.

18-24. ay aralığında ise karma aşının (difteri-boğmaca-tetanoz-polio-Hib) pekiştirme dozu ve Hepatit A'nın ikinci dozu tamamlanır. Bu pekiştirme dozları, bebeklik döneminde oluşturulan bağışıklığın çocukluk boyunca sürmesini sağlar. Takvim daha sonra 4-6 yaş civarında (KKK'nın ikinci dozu ve karma aşının okul öncesi pekiştirmesi) ve okul çağında (tetanoz-difteri pekiştirmesi) devam eder.

Aşı Takviminde Gecikme Olursa Ne Yapılmalı?

Bir aşı randevusunun birkaç gün ya da birkaç hafta gecikmesi, korumayı tamamen ortadan kaldırmaz; ancak gecikme süresi uzadıkça bebeğinizin ilgili hastalığa karşı savunmasız kaldığı süre de uzar. Randevu kaçtığında yapılması gereken ilk adım, aile hekimi veya çocuk doktoruyla iletişime geçmektir; hekiminiz "yetiştirme takvimi" (catch-up schedule) adı verilen, eksik dozları güvenli aralıklarla tamamlayan bir plan oluşturur. Aşı için baştan başlamak gerekmez, kaldığınız yerden devam edilir.

Hafif nezle, burun akıntısı veya düşük dereceli ateş gibi durumlar genellikle aşıyı ertelemeyi gerektirmez; karar hekiminize aittir. Buna karşılık yüksek ateşli akut bir hastalık durumunda aşı, çocuk iyileşene kadar kısa süreliğine ertelenebilir. Bebeğinizin aşı geçmişini takip etmek için e-Nabız uygulamasını ve fiziksel aşı kartını güncel tutmanız, hem gecikmeleri fark etmenizi hem de okul kaydı gibi işlemlerde belgeye hızlı erişmenizi kolaylaştırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bebeğin ilk aşısı ne zaman yapılır?

Bebeğin ilk aşısı, doğumdan sonraki ilk 24 saat içinde uygulanan Hepatit B aşısıdır. Bu erken uygulama, olası anneden bebeğe geçiş riskine karşı erken koruma sağlamayı amaçlar.

Aşı sonrası hafif ateş veya huzursuzluk normal midir?

Evet, aşı sonrasında enjeksiyon yerinde hafif kızarıklık, şişlik ve 24-48 saat içinde geçen düşük dereceli ateş sık görülen, beklenen bir tepkidir; bu, bağışıklık sisteminin aşıya yanıt verdiğinin göstergesidir. Ateş yüksekse veya 2 günden uzun sürüyorsa çocuk doktoruna danışılmalıdır.

Ücretsiz uygulanan aşılar hangileridir?

T.C. Sağlık Bakanlığı Genişletilmiş Bağışıklama Programı kapsamında yer alan aşılar (Hepatit B, BCG, difteri-boğmaca-tetanoz-polio-Hib karma aşısı, konjuge pnömokok, KKK, Hepatit A gibi) aile sağlığı merkezlerinde ve devlet hastanelerinde ücretsiz olarak uygulanır. Rotavirüs, suçiçeğinin ikinci dozu veya meningokok gibi bazı aşılar ise ulusal takvimin dışında, isteğe bağlı ve genellikle ücretli olarak uygulanmaktadır.